Hukum Azan Anak Kecil yang Belum Balig dalam Perspektif Mazhab Maliki dan Syafii
The Ruling on the Adhan of Prepubescent Children in the Maliki and Shafi'i Schools
DOI:
https://doi.org/10.36701/fikrah.v3i4.3453Keywords:
Adhan, child, mumayyiz, balig, Maliki school, Shafi’i schoolAbstract
This study aims to analyze the legal status of the adhan performed by a prepubescent child according to the Maliki and Shafi'i schools, and to identify the similarities, differences, and legal reasoning behind their views. The issue arises because the adhan has a dual function: it is a ritual expression and an announcement of the beginning of prayer time. In practice, discerning children (mumayyiz) are often trained to call the adhan, yet jurists differ on whether puberty is required for a valid muadhdhin. This research uses library research with a qualitative, normative, and comparative approach. Primary references are drawn from classical Maliki and Shafi'i jurisprudential works, supported by usul al-fiqh literature and relevant studies. The findings show that the Maliki school emphasizes caution because the adhan functions as an authoritative notification of prayer time; therefore, a child should not be relied upon independently when the adhan becomes a public reference. By contrast, the Shafi'i school holds that puberty is not a condition of validity. The adhan of a mumayyiz child is valid if the child understands the adhan and pronounces it correctly. The study concludes that children's adhan training remains permissible, while public adhan should be supervised to preserve accuracy and communal trust.
Downloads
References
Al-Qur’ān al-Karīm:
Hadis Dan Buku:
ʿAbd al-Raḥmān al-Jazīrī, Al-Fiqh ʿalā al-Mażāhib al-Arbaʿah, Juz 1 (Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 2003.
ʿAbd al-Raḥmān al-Jazīrī, Al-Fiqh ʿalā al-Mażāhib al-Arbaʿah, Juz 1.
Ai-Syinqīṭī, Muḥammad Mukhtār. Syarḥ Zād al-Mustaqni' (tafrīgh). Juz 13. t.tp.: t.p., t.th.
Al-'Asqalānī, Ibn Ḥajar Aḥmad bin 'Alī. Fatḥ al-Bārī Syarḥ Ṣaḥīḥ al-Bukhārī. Juz 2. Qāhirah: al-Maṭba'ah al-Salafiyyah, 1959.
Al-aṬayyār, 'Abdullāh bin Muḥammad, dkk. Al-Fiqhu al-Muyassar. Juz. 1, Cet. I. Riyadh: Madār al-Waṭan, 1432 H/2011 M.
Al-Bukhārī, Muḥammad bin Ismā'īl. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, Kitāb al-Ażān, Bāb Man Qāla Yu'ażżin wa Yutimmu al-Ażān, no. 628. Juz 1. Cet. I. Riyāḍ: Dār Ṭauq al-Najāḥ,
1422 H.
Al-Ghazālī, Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad. Al-Sīrah al-Nabawiyyah fī Ḍaw'i al-Qur'ān wa al-Sunnah. Juz. 1, Qāhirah: Dār al-Fikr, 1994.
Al-Jazīrī, 'Abd al-Raḥmān ibn Muḥammad 'Awaḍ. Al-Fiqh 'alā al-Mażāhib al-Arba'ah.
Juz 1. Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah, 2003.
Al-Jundī, Khalīl bin Isḥāq. Mukhtaṣar Khalīl. Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah, 1995.
Al-Lajnah al-Dā'imah li al-Iftā' wa al-Dirāsāt al-Islāmiyyah. Fatāwā al-Lajnah al-Dā'imah (al-Majmū'ah al-Saniyyah). Juz. 5, t.tp.: t.p., t.th.
Al-Mālik, Mālik bin Anas. Al-Mudawwanah al-Kubrā. Juz. 1, Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah, 1994.
Al-Mālikī, Syams al-Dīn Abū ʿAbdillāh Muḥammad ibn Ibrāhīm al-Tatāʾī. Jawāhir al-Durar fī Ḥall Alfāẓ al-Mukhtaṣar. Juz. 7, t.tp.: t.p., t.th.
Al-Māwardī, Abū al-Ḥasan ʿAlī ibn Muḥammad ibn Ḥabīb. Al-Ḥāwī al-Kabīr fī Fiqh Madhhab al-Imām al-Shāfiʿī, Juz 6 .Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1419 H/1999 M.
Al-Māzarī, Abū 'Abdillāh Muḥammad bin 'Alī bin 'Umar. Al-Jāmi' li Masā'il
al-Mudawwanah. Juz. 2, Beirut: Dār al-Gharb al-Islāmī, t.th.
Al-Muzanī, Ismā'īl bin Yaḥyā. Mukhtaṣar al-Muzanī fī Furū' al-Syāfi'iyyah. Diedit oleh Muḥammad 'Abd al-Qādir Syāhīn. Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah, 1998.
Al-Nawawī Yaḥyā bin Syaraf. al-Majmū‘ Syarḥ al-Muhażżab, Juz 7. Beirut: Dār al-Fikr, t.t..
Al-Nawawī, Abū Zakariyyā Muḥyī al-Dīn Yaḥyā bin Syaraf. Al-Majmū' Syarḥ al-Muhażżab. Juz. 3, Cet. I. Kairo: Idārah al-Ṭibā'ah al-Munīriyyah, 1344 H.
Al-Nawawī, Abū Zakariyyā Muḥyī al-Dīn Yaḥyā bin Syaraf. Fatāwā al-Nawawī. Beirut: Dār al-Fikr, t.th.
Al-Sijistānī, Abū Dāwud Sulaimān bin al-Asy'aṡ. Sunan Abī Dāwud. Juz. 1, Beirut: Dār
al-Risālah al-'Ālamiyyah, 2009.
Al-Suyūṭī, Jalāl al-Dīn 'Abd al-Raḥmān bin Abī Bakr. Al-Asybāh wa al-Naẓā'ir. Beirut: Dār al-Kutub al-'Ilmiyyah, 1998.
Al-Syāfi'ī, Abū 'Abdillāh Muḥammad bin Idrīs. Al-Risālah. Beirut: Dār al-Kutub
al-'Ilmiyyah, 2002.
Al-Syāfi'ī, Abū 'Abdillāh Muḥammad bin Idrīs. Al-Umm. Juz. 1, Cet. II. Beirut: Dār al-Fikr, 1983.
Al-Tirmiżī, Abū 'Īsā Muḥammad bin 'Īsā. Sunan al-Tirmiżī. Juz. 1, Beirut: Dār al-Gharb
al-Islāmī, 1998.
Al-Zuhailī, Wahbah bin Muṣṭafā. Al-Fiqh al-Islāmī wa Adillatuh. Juz. 1, Cet. IV. Damaskus: Dār al-Fikr, 1985.
Ibn Kaṡīr, Abū al-Fidā' Ismā'īl bin 'Umar. Tafsīr al-Qur'ān al-'Aẓīm. Juz. 7, Riyadh: Dār Ṭayyibah li al-Nasyr wa al-Tauzī', 1999.
Ibn Ruslān. Fatḥ al-Raḥmān bi Syarḥ Zubd Ibn Ruslān. t.tp.: t.p., t.th.
Khallāf, 'Abd al-Wahhāb. 'Ilm Uṣūl al-Fiqh. Kairo: Dār al-Qalam, 1978.
Noor, Juliansyah. Metode Penelitian. Jakarta: Kencana Prenada Media Grup, 2011.
Sugiyono. Metode Penelitian Kuantitatif, Kualitatif, dan R&D. Bandung: Alfabeta, 2022.
Taimūr Bāshā, Aḥmad. Naẓrah Tārīkhiyyah fī Ḥudūṡ al-Mażāhib al-Fiqhiyyah al-Arba'ah. Cet. I. Beirut: Dār al-Qādirī, 1990.
Wahbah al-Zuḥailī, Al-Fiqh al-Islāmī wa Adillatuh, Juz 1.
Wahbah bin Muṣṭafā al-Zuḥailī, Al-Fiqh al-Islāmī wa Adillatuh, Juz 1 (Damaskus: Dār al-Fikr, 1985.
Jurnal Ilmiah:
Disertasi, Tesis, dan Skripsi:
Djamaluddina, Nurul Ramdani Magfirah. "Hukum Azan dan Ikamah Wanita Secara Berjemaah dan Sendirian Perspektif Empat Mazhab." AL-FIKRAH: Jurnal Kajian Islam, Vol. 02, No. 01 (Oktober 2025): h. 120. IAI STIBA Makassar.
Mahasri Shobahiya, Agung Wahyu Utomo, dan Muhammad Sulaiman, “Pelatihan Muadzin Guna Mengurangi Kesalahan dalam Pengumandangan Adzan di Masjid Muttaqin Joyosuran Surakarta,” Abdi Psikonomi, Vol. 3, No. 1 (2022), h. 31–44.
Mujtahidin, M. Faizul Umam, Zainul. Imron Yahya, M. Anang Sudrajat, A. Qomarudin, dan Rahmatullah, “Pelatihan Pengumandangan Adzan dan Iqomah di Taman Pendidikan Al-Quran (TPQ),” Ngabekti: Jurnal Pengabdian kepada Masyarakat, Vol. 2, No. 2 (2024).
Muntoha, Jamroni, dan Ali Abdul Jabbar. "Pelatihan Pengumandangan Adzan dan Iqomah di Taman Pendidikan Al-Qur'an Masjid Arofah, Dusun Bandung dan Dusun Songbanyu 1, Kecamatan Songbanyu, Gunung Kidul, Daerah Istimewa Yogyakarta." Jurnal Inovasi dan Kewirausahaan, Vol. 4, No. 3 (September 2015): h. 161–165.
Rahman dan Nurul Zahriani JF. "Strategi Pembelajaran melalui Latihan Azan untuk Mengembangkan Kepercayaan Diri dan Afeksi Anak terhadap Simbol-Simbol Islam."PENDAS JURNAL, Vol. 20 (t.th.): h. 20. Medan: Universitas Muhammadiyah Sumatera Utara.
Rahman, dan Nurul Zahriani JF, “Pembelajaran Melalui Latihan Azan untuk Mengembangkan Kepercayaan Diri dan Afeksi Anak terhadap Simbol-Simbol Islam,” Pendas: Jurnal Ilmiah Pendidikan Dasar, Vol. 11, No. 01 (Maret 2026), h. 90–102.
Stiawan, Wahyu, dkk. “Pelatihan Pengumandangan Adzan dan Iqomah di Masjid Al-Iman, Desa Pisang Baru, Kecamatan Bumi Agung, Kabupaten Waykanan, Lampung,” Lumbung Inovasi: Jurnal Pengabdian Kepada Masyarakat, Vol. 5, No. 1 (2020), h. 30–33.
Umami, Ulul. "Definisi Bāligh Menurut Hukum Islam dan Hukum Positif Terkait dengan Kewajiban Orang Tua dalam Pemberian Nafkah." Skripsi. Semarang: Fakultas Syari'ah dan Hukum, UIN Walisongo, 2019.
Situs dan Sumber Online
KBBI Online. "Perspektif." KBBI Online, 2025. Diakses 20 Desember 2025. https://www.kbbi.web.id/perspektif.
Teluk Sebong 25 KKN Group. "Menumbuhkan Semangat Syiar Islam Sejak Dini." STAIN Kepri KKN Portal, 22 Juli 2025. Diakses 19 Desember 2025. https://kkn.stainkepri.ac.id/post/menumbuhkan-semangat-syiar-islam-sejak-dini-kegiatan-belajar-ngaji-dan-praktik-azan-di-mushola-nurul-iman-kampung-panglong.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Abdurrosyid Abdurrosyid, Salahuddin Guntung, M. Fadli

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.






