Pemaknaan Mahasiswa STDI Imam Syafi’i Jember terhadap Peran Fikih Ṭalāq dalam Membentuk Kesiapan Berumah Tangga
Perceptions of Students at STDI Imam Syafi’i Jember Regarding the Role Ṭalāq Jurisprudence in Preparing Them for Married Life
DOI:
https://doi.org/10.36701/qiblah.v5i4.3417Keywords:
fiqh al-talaq, marriage readiness, students, divorceAbstract
Divorce rates in Indonesia remain concerning, partly due to limited understanding of ṭalāq (divorce) jurisprudence as part of premarital education. This study aims to analyze the concept of fiqh ṭalāq in Islam and explore how male and female students at STDI Imam Syafi’i Jember interpret the role of understanding ṭalāq jurisprudence in shaping marital readiness. A qualitative approach was employed involving thirteen informants (eight female and five male students) from the Islamic Family Law study program who had comleted the Islamic Marriage Law 2 course. Data were collected through direct interviews and open-ended questionnaires, then analyzed using the Miles, Huberman, and Saldaña interactive model. The findings show that ṭalāq jurisprudence regulates various forms of marital dissolution, including raj'ī divorce, bā'in divorce, sunnī divorce, bid'ī divorce, īlā', and khulu'. Informants interpreted their understanding of ṭalāq jurisprudence as fostering caution toward divorce, a more realistic outlook on marriage, mental readiness and emotional control, as well as spiritual awareness and reponsibility in married life. Nevertheless, all informants emphasized that understanding ṭalāq jurisprudence alone does not determine marital readiness, which also requires emotional maturity, financial preparedness, and holistic social readiness. This study contributes to enriching Islamic family jurisprudence studies, particulary regarding the relationship between understanding divorce law and readiness to build household from both prospective husbands’ and wives’ perspectives.
Downloads
References
Al-Qur'ān al-Karīm.
Abawiyah, Abawiyah, Anisa Reza, Jazilah Hanun Lubis, Yulia Amanda, dan Sulham Efendi Hasibuan. “TALAK DALAM PERNIKAHAN PERSPEKTIF HUKUM ISLAM: KAJIAN DEFINISI, HUKUM, SYARAT, DAN HIKMAHNYA.” ACADEMIA: Jurnal Inovasi Riset Akademik 6, no. 1 (31 Januari 2026): 103–12. doi:10.51878/academia.v6i1.9136.
Abdul, Abdul Hafid, Ahmad Musyahid, dan Lomba Sultan. “Logika Kemaslahatan Dan Kemudaratan Cerai Gugat.” Al-Hukamaa: Jurnal Hukum Keluarga Islam 3, no. 2 (14 Juli 2025): 15–31. doi:10.35905/hukamaa.v3i2.14767.
Adani, Luthfiyyah, dan Syafiq Riza Hasan. “IMPLIKASI EDUKASI PRANIKAH TERHADAP KESEHATAN MENTAL DAN SPIRITUAL: STUDI KASUS PADA PESERTA NASEEHA PROJECT.” Al-Usariyah: Jurnal Hukum Keluarga Islam 3, no. 1 (Maret 2025): 43–68.
Anugraheni, Bunga Pamela, Meisya Larasati Putri Hermawan, Dativa Wilma Azali, dan Nailah Hanna Sausan. “Efektivitas Sosialisasi Tatap Muka Dalam Menangani Problematika Perceraian Pada Masyarakat Kurang Mampu.” Eksekusi : Jurnal Ilmu Hukum Dan Administrasi Negara 3, no. 2 (23 April 2025): 128-138. doi:10.55606/eksekusi.v3i2.1845.
Aziz, Asep Abdul, Nurti Budiyanti, Pallah Pallah, dan Pandoe Pandoe. “PENGARUH PEMAHAMAN KONSEP PERNIKAHAN TERHADAP PERSIAPAN MENIKAH DI KALANGAN MAHASISWA.” Jurnal Pasopati 3, no. 2 (27 Mei 2021): 73-79.
Badawī bin Muḥammad, ’Abd al-’Aẓīm. Al-Wajīz fī Fiqh al-Sunnah wa al-Kitāb al-’Azīz. 3 ed. Qutur, Mesir: Dār Ibn Rajab, 2001.
Ezadany, Adellia. “KESIAPAN PRA-NIKAH DITINJAU DARI PERSPEKTIVE BIMBINGAN DAN KONSELING KELUARGA: TINJAUAN LITERATUR.” Jurnal Keluarga Sehat Sejahtera 23, no. 2 (31 Desember 2025): 407–19. doi:10.24114/jkss.v23i2.71799.
Fauzān bin ’Abdillāh al-Fauzān, Ṣhāliḥ. Aِl-Mulakhkhaṣ Al-Fiqhī. 1 ed. Vol. 2. 2 vol. Riyadh, Arab Saudi.: Dār al-’Āṣimah, 1423.
Gunawan, Imam. Metode Penelitian Kualitatif: Teori dan Praktik. Jakarta: Bumi Aksara, 2022.
Gunawan, Noeranisa Adhadianty, dan Nunung Nurwati. “PERSEPSI MASYARAKAT PADA PERCERAIAN Society Perception Of Divorce.” Share : Social Work Journal 9, no. 1 (5 Agustus 2019): 20–27. doi:10.24198/share.v9i1.19863.
Haeratun ’, dan Seno Wibowo Gumbira. “MEDIASI MELALUI ISHLAH SEBAGAI ALTERNATIF PENYELESAIAN PERKARA PERCERAIAN DI PENGADILAN AGAMA (Studi Efektivitas Mediasi Di Lombok Timur).” Jurnal Privat Law 10, no. 2 (2 Desember 2022): 354–66. doi:10.20961/privat.v10i2.83202.
Hafidz, Maida. “Penerapan Teori QIRĀ’AH MUBĀDALAH Terhadap Analisis Waktu Dan Jumlah Jatuhnya Dalam Konsep Talak Tiga Sekaligus.” Tasamuh: Jurnal Studi Islam 14, no. 1 (15 April 2022): 22–46. doi:10.47945/tasamuh.v14i1.584.
Hardiansyah, Muhammad. “Penyebab Perceraian dan Akibat Hukumnya: Dalam Pemenuhan Hak-Hak Hidup Keluarga.” Misykat al-Anwar Jurnal Kajian Islam dan Masyarakat 8, no. 2 (30 Juli 2025): 393–432. doi:10.24853/ma.8.2.391-430.
Ḥasan Ḥallāq, Muḥammad Ṣubḥī. Al-Lubāb fī Fiqh Al-Sunnah wa Al-Kitāb (Mukhtaṣar Fiqh Al-Sunnah). 2 ed. Sharjah, Kairo: Maktabah al-Ṣaḥābah Maktabah al-Tābiʿīn, 1424.
Hudafi, Hamsah, dan Irwan Irwan. “PEMAHAMAN PARA SUAMI TERHADAP KONSEKUENSI SIGHAT TAKLIK TALAK (Studi Kasus di Desa Pematang Sungai Baru Kecamatan Tanjung Balai Kabupaten Asahan).” JURIS (Jurnal Ilmiah Syariah) 20, no. 1 (21 Juni 2021): 103–13. doi:10.31958/juris.v20i1.2481.
Ibn Mājah al-Qazwīnī, Abū ʿAbdillāh Muḥammad bin Yazīd. Sunan Ibn Mājah. 1 ed. Vol. 3. 5 vol. Beirut: Dār al-Risālah al-ʿĀlamiyyah, 1430.
Ibrāhīm bin ’Abdillāh al-Tuwaijirī, Muḥammad. Mawsū’ah Al-Fiqh Al-Islāmī. 1 ed. Vol. 4. 5 vol. Amman, Yordania: Bait al-Afkār al-Dauliyyah, 2009.
Ibrāhīm bin ’Abdullāh al-Tuwaijirī, Muhammad. Mukhtaṣar al-Fiqh al-Islāmī fī Ḍau’ al-Qur’ān wa al-Sunnah. 11 ed. 2010. Reprint, Buraidah: Dār Aṣdā’ al-Mujtama’, 2010.
Indonesia, Badan Pusat Statistik. “Nikah dan Cerai Menurut Provinsi (kejadian), 2025 - Tabel Statistik.” Diakses 21 Juli 2026. https://www.bps.go.id/id/statistics-table/3/VkhwVUszTXJPVmQ2ZFRKamNIZG9RMVo2VEdsbVVUMDkjMw==/nikah-dan-cerai-menurut-provinsi.html.
Ismā’īl bin Ibrāhīm bin al-Mugīrah Ibn Bardizbah al-Bukhārī al-Ju’fī., Abū ’Abdillāh Muḥammad. Ṣaḥīḥ Al-Bukhārī. 1 ed. Vol. 7. 9 vol. Beirut: Dār Ṭawq al-Najāh, 1422.
Mabrūk al-Aḥmadī, ’Abd al-’Azīz, Faihān Syālī al-Muṭairī, ’Abd al-Karīm Sunaitān al-’Umarī, dan ’Abdullāh Fahd al-Syarīf al-Ḥujarī,. Al-Fiqh al-Muyassar fī Ḍau’ al-Kitāb wa al-Sunnah. 1 ed. Madinah Al-Munawwarah: Majma’ al-Malik Fahd li Ṭibā’at al-Muṣḥaf al-Syarīf, 2003.
Maisarah, Maisarah. “Memperkuat Pemahaman Ilmu Fiqh Munaqahat Bagi Mahasiswi Untuk Membangun Kesadaran Berumah Tangga Yang Islami.” Ameena Journal 3, no. 1 (25 Februari 2025): 12–24. doi:10.63732/aij.v3i1.151.
Muḥammad al-Ṭayyār, ’Abdullāh, ’Abdullāh Muḥammad al-Muṭlaq, dan Muhammad Ibrāhīm al-Mūsā. Al-Fiqh al-Muyassar. 1 ed. Riyadh: Madār al-Waṭan li al-Nashr, 2012.
Muslim al-Naysābūrī, Abū al-Ḥusayn Muslim bin al-Ḥajjāj bin Muslim al-Qusyayrī. Al-Jāmiʿ Al-Ṣaḥīḥ (Ṣaḥīḥ Muslim). 1 ed. Vol. 8. 8 vol. Turki: Dār al-Ṭibāʿah al-ʿĀmirah, 1334.
Muṣṭafā al-Zuḥailī, Muhammad. Al-Qawā’id al-Fiqhiyyah wa Taṭbīqātuhā fī al-Madhāhib al-Arba’ah. 1 ed. Damaskus: Dār al-Fikr, 2006.
Muṣṭafā al-Zuḥailī, Wahbah. Al-Fiqh al-Islāmī wa Adillatuh (al-Syāmil li al-Adillah al-Syar’iyyah wa al-Ārā’ al-Mażhabiyyah wa Ahamm al-Naẓariyyāt al-Fiqhiyyah wa Taḥqīq al-Aḥādīṡ al-Nabawiyyah wa Takhrījihā). 4 ed. Vol. 9. 10 vol. Damaskus, Suriah.: Dār al-Fikr, 2011.
Nahda, Hanan, Hayu Stevani, Adjeng Rizka Suwarnoputri, Naila Najah Putriviandi, Nasywa Nurjihan, Amanda Setiawan, dan Syifa Kautsar. “ANALISIS PEMAHAMAN MAHASISWA TERHADAP KONSEP KESIAPAN PERNIKAHAN.” Jurnal Edukasi : Jurnal Bimbingan Konseling 10, no. 1 (30 Juni 2024): 1–21. doi:10.22373/je.v10i1.22189.
Pasaribu, Nur Khadijah, Siti Halima, Ramadhani Safitri Tanjung, dan Sulham Efendi Hasibuan. “PENDIDIKAN PRANIKAH DALAM PERSPEKTIF FIKIH MUNAKAHAT SEBAGAI UPAYA MEWUJUDKAN KELUARGA SAKINAH.” ACADEMIA: Jurnal Inovasi Riset Akademik 6, no. 1 (30 Januari 2026): 90–102. doi:10.51878/academia.v6i1.9140.
Ramdani, Rahmatullah, Kazhimi Abdillah, David Sanjaya, Muhamad Ilyas, dan Mochammad Nasir. “The Role of Fiqh Education in Preparing Students for Marriage (A Case Study at STDI Imam Syafi’i Jember): Peran Edukasi Ilmu Fikih Dalam Mempersiapkan Mahasiswa Untuk Menikah (Studi Kasus Di STDI Imam Syafi’i Jember).” Al-Zaujiyyah: Jurnal Hukum Keluarga Islam 2, no. 1 (30 Juni 2025): 16-34.
Sālim, Abū Mālik Kamāl al-Sayyid. Ṣaḥīḥ Fiqh al-Sunnah wa Adillatuhū wa Tauḍīḥ Mażāhib al-A’immah. Vol. 3. 4 vol. Kairo, Mesir: Al-Maktabah al-Taufīqiyyah, 2003.
Susiana, Susiana, Ahmad Rozai Akbar, dan Maruli Siregar. “Korelasi Pemahaman Keislaman Istri dengan Pembentukan Keharmonisan Rumah Tangga.” Hikmah 20, no. 1 (25 Juni 2023): 43–55. doi:10.53802/hikmah.v20i1.175.
Ṭāhir al-Jawābī, Muḥammad. Al-Mujtamaʿ wa al-Usrah fī al-Islām. Beirut: Dār ʿĀlam al-Kutub li al-Ṭibāʿah wa al-Nasyr wa al-Tawzīʿ, 2000.
Vatanen, Raja Asyad, dan Muhamad Arifin. “HUKUM ASAL TALAK DALAM ISLAM : KOMPARASI PENDAPAT IBNU TAIMIYAH DAN JUMHUR ULAMA.” USRAH: Jurnal Hukum Keluarga Islam 6, no. 2 (29 April 2025): 146–64. doi:10.46773/usrah.v6i2.1854.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Nauroh Nafi'ah, Emha Hasan Amiinulloh Asy'ari

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.


FOCUS AND SCOPE
EDITORIAL TEAM











